Geef de overheid meer gezag;
be good and tell it!

Bij alles wat er mis is aan de overheid lijkt zelfonderschatting de grootste makke. Onterecht, want sinds veel burgers zich na de toeslagenaffaire van haar afkeerden, kroop ze niet weg onder een grote steen, maar kijkt ze kritisch in de spiegel. Inmiddels heeft ze het lek boven. Sterker nog, overal in het land wordt al druk geëxperimenteerd met burgerberaden, participatieraden, maatwerkplaatsen, stadslabs, participatiepizza’s en you name it. En met de Omgevingswet en Wet versterking participatie plaatste ze zich in een transitie van inspraak naar participatie. Als deze paradigmaverschuiving slaagt, roept elke ambtenaar straks niet langer ‘nee, tenzij’ maar ‘ja, mits’. Revolutionair. Maar niemand die het ziet.

Ontroerend om te zien hoeveel ambtenaren zich uit de naad werken voor het broodnodige vertrouwensherstel. Maar ook tenenkrommend dat de good guys hun pr niet op orde hebben.

Neem het rapport Gezag Herwinnen van Raad voor het Openbaar Bestuur uit 2022. Aan de hand van meerjarige uitkomsten van Centraal Bureau voor de Statistiek en The Netherlands Institute for Social Research (SCP), filosofische inzichten van onder meer Gabriël van den Brink en Ad Verbrugge, historische vergelijkingen en onderzoek van studenten van de University of Amsterdam en Utrecht University legt de Raad de vinger op de zere plek en geeft hij ook aan waar de oplossingen gevonden kunnen worden. Dat de overheid aan gezag heeft ingeboet, komt volgens de Raad door:

1) Een cognitief tekort (door het outsourcen van veel publieke taken en rouleren van topambtenaren)

2) Een moreel tekort (door teveel vertrouwen in technocratie dat neutraal lijkt en door niet te durven normeren)

3) Een maatschappelijk tekort (dit is het empathietekort: veel van wat er in de samenleving speelt bereikt de overheid niet meer)

Ergo: om het gezag terug te kunnen winnen moeten we de BEKWAAMHEID, BETROUWBAARHEID en BETROKKENHEID van de overheid verhogen.

Respect. Zelden zo’n voortreffelijk rapport gelezen! Maar daarna bleef het lang stil. Verbijsterend. Waarom wordt er in de kwaliteitskranten, aan de talkshowtafels en zelfs in het nieuwe kabinet Jetten I niet over de gezagscrisis gedebatteerd? Waarom wordt het rapport niet in boekvorm uitgegeven en aan elk Kamerlid en elke middelbare scholier uitgedeeld?

De overheid heeft ook een nieuw verhaal nodig, schrijft de Raad. Terecht. Want wat heb je aan bestuurlijke vernieuwing als niemand het hoort? Be good and tell it! luidt de eerste wet uit het reputatiemanagement. De helft van de titel klopt. Goede daden te over, maar als ze meer gezag wil moet de overheid hoognodig meer zelfbewustzijn tonen en de burgers erover vertellen.

Henk Noort